Budownictwo senioralne - rynek nieruchomości przyjazny seniorom

20 stycznia 2022

Autor Joanna Witczak

Budownictwo senioralne - rynek nieruchomości przyjazny seniorom

Kraje rozwinięte, szczególnie kraje europejskie, mierzą się z problemem starzenia się społeczeństwa. Powód jest prosty: spadek urodzeń, przy jednoczesnym wydłużaniu się wieku. Trend ten będzie się przybierać na sile, a w 2050 roku odsetek osób starszych osiągnie 40% ogółu ludności w Polsce. Starzejące się społeczeństwo to sporo wyzwań. Dochodzi między innymi do obciążenia ekonomicznego, zwiększenia zapotrzebowania na opiekę geriatryczną i usługi opiekuńcze. To nie wszystko. Także i rynek nieruchomości oraz przestrzeń publiczna wymagają uwzględnienia potrzeb seniorów. Dobrym rozwiązaniem, dopiero raczkującym w Polsce, jest budownictwo senioralne. Co to właściwie oznacza?

Problemy z jakimi mierzą się osoby starsze

1) Przestrzeń publiczna a seniorzy

Niestety, wraz z upływającymi latami, coraz więcej z nas mierzy się z wyzwaniami starszego wieku, w tym ograniczeniem mobilności i percepcji. Osoby starsze lub z niepełnosprawnościami narażone są na wykluczenie przestrzenne, natrafiając na bariery architektoniczne, takie jak schody, nierówne i uszkodzone chodniki czy wysokie krawężniki. Problem z przemieszczaniem się wrażliwych grup społecznych przez wiele lat pozostawał zepchnięty na bok. A przecież nieprzystosowanie przestrzeni publicznej dla potrzeb osób starszych, nie tylko wpływa na zwiększenie wypadków, ale również oddziałuje na psychikę, pogłębia poczucie osamotnienia i marginalizacji.

Remedium na wykluczenie przestrzenne jest projektowanie uniwersalne. Opiera się ono na założeniu, że produkty i otoczenie mają być użyteczne dla wszystkich członków społeczeństwa. Filary projektowania uniwersalnego to równość i inkluzywność, polegająca na włączaniu do uczestnictwa życia społeczeństwa wrażliwych, borykających się z wykluczeniem grup. Korzystanie z otoczenia ma być proste, intuicyjne, informacje klarowne, ma wiązać się z minimalnym wysiłkiem ze strony użytkownika. 

2) Mieszkania z myślą o starszych

Równie ważną kwestią jest sektor mieszkaniowy, który w znacznym stopniu decyduje o jakości życia osób starszych. Seniorzy spędzają więcej czasu w domu, niż osoby młodsze. W skrajnym przypadku możemy mieć do czynienia z tzw. syndromem czwartego piętra. Więźniowie czwartego piętra to osoby, które utknęły we własnym mieszkaniu, nie wychodzą z niego wcale lub w ograniczonym stopniu. Powodem jest zła infrastruktura budynku. Kiedyś bloki mające nie więcej niż pięć poziomów, zazwyczaj nie posiadały wind, które są niezbędne do swobodnego przemieszczania się dla osób starszych czy z niepełnosprawnościami. Efekt? Każde wyjście z domu to ogromne wyzwanie, czasem wręcz niemożliwe do zrealizowania.

Nie tylko brak wind stanowi problem, wiele budynków wymaga termomodernizacji. Osoby starsze stosunkowo rzadko decydują się na modernizację nieruchomości, głównie z dwóch powodów: przez niekorzystny stan zdrowia i zbyt wysoki koszt remontu. Wielu seniorów zamieszkuje nieruchomości, które nie pokrywają się już z ich potrzebami, są za duże, przez co niepotrzebnie generują większe koszty utrzymania. Czy w takim razie seniorzy decydują się na zmianę mieszkania? W Polsce dominuje zjawisko “ageing in place”, czyli starzenie się w miejscu, w którym spędziło się życie. Często występuje w połączeniu z lękiem przed przeprowadzką. Przeprowadzka to spore wyzwanie także dla budżetu seniora - zwłaszcza przy obecnym wzroście cen nieruchomości.

3) Domy opieki - alternatywa?

Kiedy pogłębiające się problemy zdrowotne uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie seniora i wpływają na jego bezpieczeństwo, często zapada decyzja o jego przeprowadzce do ośrodka opiekuńczego, co wiąże się z comiesięcznymi kosztami i to niemałymi. Taka placówka musi bowiem spełniać narzucone normy: być odpowiednio wyposażona, bez barier architektonicznych. Windy, przystosowane łazienki dla osób z niepełnosprawnością, szerokie korytarze, poręcze - to podstawowe elementy, które powinny znajdować się w domu opieki. W placówce konieczne jest zapewnienie leczenia i całodobowej pomocy ze strony opiekunów oraz pielęgniarek. Ważne jest, aby seniorzy mieli dostęp do dodatkowej opieki: rehabilitacji, fizjoterapii, spotkań z psychologiem.

Dobra opieka nie ogranicza się do punktualnego podawania leków. Należy podkreślić znaczenie dodatkowych aktywności, które nie tylko będą służyć integracji, ale również podniosą sprawność intelektualną i ruchową. 

Budownictwo senioralne - by starsi dobrze czuli się "u siebie"

Zjawisko starzenia się społeczeństwa dotyczy wielu krajów.  Na zachodzie Europy oraz w Ameryce Północnej prężnie rozwija się tak zwane budownictwo senioralne. Tak zwane srebrne budownictwo, ukierunkowane jest na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych seniorów.  W takich przestrzeniach seniorzy nie muszą obawiać się barier architektonicznych i mogą pozostać samodzielni, nie rezygnując z komfortu. Budownictwo senioralne opiera się w dużej mierze na tworzeniu domów modułowych lub prefabrykowanych. Jest to forma nowoczesnego budownictwa, polegająca na łączeniu gotowych, wcześniej przygotowanych elementów. Istotną cechą domów modułowych są niskie koszty eksploatacyjne, wynikające z wysokiego poziomu izolacji oraz dopracowanego systemu wentylacji. Budowanie modułowe odznacza się krótkim czasem realizacji oraz dąży do uzyskania ekologicznych rozwiązań. Ważne w takich przestrzeniach są rozwiązania, które nie wykluczają osób o ograniczonej mobilności - minimalizowanie schodów i ich odpowiednie dostosowanie, podjazdy dla wózków, windy, etc.

Siła wspólnoty

Wiele osiedli dla seniorów, szczególnie na zachodzie, posiada także przestrzenie wspólne, sprzyjające sąsiedzkiej integracji oraz organizacji czasu wolnego, np. sale sportowe, tarasy, świetlice, zielone zakątki. Zapewnienie płaszczyzny do budowania więzi i działań aktywizujących, jest niezmiernie ważne. Wiele starszych osób boryka się z depresją, u której źródła znajduje się samotność i brak przynależności do wspólnoty. To bardzo istotny problem o którym wciąż za mało się mówi, ale dbałość o zdrowie, także to psychiczne, również powinno mieć odzwierciedlenie w tym jak tworzymy nowe przestrzenie.
W budownictwie senioralnym kładziony jest nacisk na zapewnienie odpowiednich warunków, aby seniorzy mogli jak najdłużej samodzielnie funkcjonować. Niektóre osiedla oferują formułę Assisted Living, która wzbogacona jest o stałą obecność opiekunów, służących pomocą. W takich kompleksach znajdują się także przestrzenie związane z opieką zdrowotną jak np. gabinety lekarskie oraz apteki.

Srebrne budownictwo w Polsce

Jak to wygląda w Polsce? Budownictwo senioralne nadal jest raczej niszową ideą. W dalszej perspektywie ma to ulec zmianie, potencjał srebrnego budownictwa dostrzegł polski rząd. Na stronie rządowej możemy przeczytać: Opracowanie technologii nowoczesnych, ekologicznych i niedrogich domów modułowych/prefabrykowanych, w których będą chcieli zamieszkać nasi seniorzy, to jeden z celów, jakie stawia Narodowe Centrum w przedsięwzięciu „Budownictwo efektywne energetycznie i procesowo”, finansowanym z Funduszy Europejskich w ramach programu Inteligentny Rozwój. 
Z pewnością kwestia srebrnego budownictwa i przestrzeni inkluzywnych, w których nie wyklucza się żadnej z grup, to istotny trend, który będzie przybierał na sile. Istotne stanie się także bezpieczeństwo i bliskość placówek medycznych - to lekcja, którą przyswoiliśmy w pandemii. W kontekście zapotrzebowania na architekturę przyjazną starszym, ogromny potencjał ma także co-living, dzięki któremu samotni seniorzy mogliby znowu korzystać z towarzystwa, zachować samodzielność i zwyczajnie: mieszkać szczęśliwie.

Czytaj również:

Artykuł zaktualizowany: 25 marca 2022

Udostępnij